Tony Buzan, Barry Buzan - Mapy Twoich myśli

Mapy Twoich myśli ¹

Kiedykolwiek i gdziekolwiek jesteś, czytając te słowa posługujesz się najwspanialszym, najpotężniejszym, najbardziej skomplikowanym i tajemniczym narzędziem w całym znanym nam wszechświecie – swoim mózgiem. Tymi słowy zaczyna się pierwszy rozdział książki, która dla osób pragnących w pełni wykorzystać potencjał własnego umysłu powinna znaleźć się na jednym z czołowych miejsc listy lektur do przypomnienia. Mowa mianowicie o książce o wiele mówiącym tytule, o Mapach Twoich myśli autorstwa Tony’ego i Barry’ego Buzanów. Pierwszy z dwójki autorów, co warto w tym miejscu podkreślić, zalicza się do grona światowej sławy autorytetów w dziedzinie pracy umysłowej, dzieląc się jednocześnie swoją wiedzą i doświadczeniem z wieloma agendami rządowymi amerykańskiej administracji. Przez wiele lat redagował International Journal of Mensa – periodyk międzynarodowego stowarzyszenia ludzi o najwyższym ilorazie inteligencji, a także co z naszego punktu widzenia jest najistotniejsze, jest twórcą i największym światowym propagatorem idei tworzenia map myśli.
Przed przejściem do omówienia właściwej treści książki należałoby w tym miejscu zdefiniować jej istotę, a konkretnie istotę idei tworzenia map myśli. Sam mindmapping, gdyż tak z angielska nazywa się również omawianą materię, polega na tworzeniu notatek nielinearnych, czemu służy użycie takich środków, jak kolory, słowa, symbole, czy efekt trójwymiarowości. Wszystko ma na celu jednoczesną stymulację wielu obszarów mózgu, a w efekcie zwiększenie efektywności jego pracy. Promienista konstrukcja map myśli jest wzorowana na budowie ludzkiego mózgu i to temu właśnie zagadnieniu Buzanowie poświęcają pierwszy rozdział.
Autorzy przedstawiają w tym miejscu wiele zaskakujących faktów o największym komputerze wszechświata, składającym się z przeszło biliona komórek nerwowych. Każda z tych komórek tworzy połączenia z astronomiczną liczbą (10²⁸) innych komórek, co składa się w mgnieniu oka na dynamiczny i rozbudowujący się krajobraz, którego odzwierciedleniem są tworzone przez człowieka mapy myśli, będące jednocześnie kluczem do myślenia nielinearnego. W następnym rozdziale autorzy zanim jeszcze przejdą do meritum swojej pracy, czyli tworzenia notatek metodą map myśli, przypuszczają frontalny atak na tradycyjne sposoby notowania w rozdziale o znamiennym tytule: Co ogranicza nasz umysł? Jednym z tych czynników ograniczających jest rzeczywiście tradycyjnie i powszechnie przyjęty system notowania, który procentuje nie wykorzystaniem prawie połowy funkcji kory mózgowej, a także nie powoduje koordynacji pracy obu półkul. Jednocześnie nie pozwala on rozwinąć człowiekowi zdolność twórczego myślenia i nawiązując do tytułu innego światowego bestselleru tego autora, po prostu ruszyć głową.
Wszystko to skłoniło Buzana do opracowania nowego systemu notowania, opartego na zasadzie myślenia nielinearnego, gdyż jak powiada autor nasze myśli nie biegną wytyczonymi torami kratek, czy linijek, lecz w sposób naturalny, spontaniczny i niczym nieograniczony rozchodzą się swobodnie we wszystkich kierunkach, promieniując z punktu centralnego, bądź też schodząc się ku niemu. Ten właśnie punkt centralny, jest wypełniony we wszystkich mapach myśli przez rysunek, mający na celu określenie tematu notatki, często z wykorzystaniem efektu trójwymiarowości. Zaś od wspomnianego rysunku centralnego, zgodnie z zasadami myślenia nielinearnego odchodzą promieniście odgałęzienia, będące zapisem ludzkich myśli i idei. Ze wspomnianych zaś gałęzi, zgodnie z naturalnym procesem ludzkiego myślenia wychodzą gałęzie poboczne, reprezentujące myśli wypływające z tych zawartych w gałęziach wyższego rzędu. Następnie autorzy przedstawiają całą gamę ćwiczeń, mających na celu umożliwienie opanowania zasad tworzeni map myśli podkreślając jednocześnie, iż potencjalnie każdy element mapy myśli może stać się punktem centralnym kolejnej mapy, co oczywiście powoduje, iż każda mapa, teoretycznie rzecz ujmując może być nieskończona. Fakt ten idealnie odpowiada nieograniczonym twórczym i kojarzeniowym możliwościom ludzkiego umysłu.
Powyżej wspomniano już o wielu widocznych wadach tworzenia tradycyjnych notatek, w tym miejscu warto, zaś podkreślić za Buzanami, jak wielka jest nad nimi przewaga ze strony map myśli. Wystarczy tylko wspomnieć, iż tworzenie notatek nielinearnych pozwala nam oszczędzić nawet 90 proc. czasu na wszystkich etapach tworzenia i korzystania z notatki, od zapisywania tylko kluczowych słów poczynając, a na czytaniu tylko kluczowych słów kończąc. Korzystanie z map myśli pozwala nam również uniknąć karkołomnych i długotrwałych poszukiwań istotnych terminów w powodzi słów, z których składa się tradycyjna notatka, a także poprzez wyraźne powiązania między konkretnymi elementami mapy i występujące zestawienie ich w czasie i przestrzeni sprzyja kreatywności i pamięci. Warto też podkreślić, iż kolejną zaletą map myśli jest wykorzystanie przy ich tworzeniu wielu kolorów, czy też efektu trójwymiarowości, co dużo bardziej przemawia do ludzkiej wyobraźni, niż tradycyjne monotonne notatki, wykonane granatowym, tudzież czarnym piórem lub długopisem. Wielce istotny jest również sam proces spontanicznego tworzenia tego typu notatek, w trakcie którego człowiek cały czas stoi niemalże na progu nowego odkrycia, a efekt końcowy w postaci ukończonej już mapy odpowiada naturalnemu dążeniu umysłu do ogarniania większych całości. A co najważniejsze pozwala uniknąć wszystkich wspomnianych już negatywnych dla umysłu konsekwencji, będących efektem tworzenia notatek w sposób konwencjonalny.
We współczesnym świecie, w którym decydującą rolę odgrywa gospodarka oparta na wiedzy, o naszym powodzeniu na rynku pracy decyduje w głównej mierze umiejętność, jak najszybszego przyswajania sobie nowej wiedzy i właśnie w tej dziedzinie technika minmappingu wydaję się być nieodzowna. Mapy myśli będące idealnym sposobem systematyzowania wiedzy zdobytej na wykładach, czy zawartej w poszczególnych książkach są idealnym sposobem przyswajania nowych informacji. Mapa myśli stworzona w funkcji konspektu w znacznym stopniu ułatwia pisanie prac pisemnych, czy też raportów. Jednak mapy myśli znajdują również zastosowanie, także po drugiej stronie akademickiej katedry i na wielu uczelniach bywają wykorzystywane w procesie nauczania. Są one również w przypadku studentów wielce przydatne również w kolejnym etapie dorosłego życia, a mianowicie podczas pracy zawodowej. Buzan wskazuje możliwości wykorzystania map myśli w różnorakich prezentacjach, czy też podkreśla ich przydatność w zarządzaniu przedsiębiorstwem, przywiązując również sporą wagę do możliwości tworzeni zbiorowych map myśli. Jednak nie samą pracą zawodową człowiek żyje, tak iż mapy myśli posiadają bardzo szerokie zastosowanie w życiu prywatnym. Opisywana technika może być wykorzystywana podczas czynności tak osobistej, jak autoanaliza zawierająca oprócz oceny przeszłości i swoich minionych zachowań również zarysowane plany na przyszłość. Ważne jest natomiast, aby przyszłość ta była wolna od wszelkiego rodzaju konfliktów i w tym miejscu również niespodziewanie z pomocą przychodzą człowiekowi mapy myśli, które zdaniem Buzana mogą być doskonałym sposobem ekspresji negatywnych emocji, pomagając jednocześnie dojść do racjonalnego consensusu. Bardzo interesującą propozycją jest również możliwość tworzenia nielinearnego dziennika umożliwiającego spojrzeć na własne życie w makroperspektywie.
Mapy myśli są zdaniem wielu elementem dokonującej się na naszych oczach rewolucji intelektualnej, w której kapitał intelektualny staje się największym skarbem jednostki i całego społeczeństwa. Rośnie jednocześnie zainteresowanie możliwościami ludzkiego intelektu i sposobami ich pełnego wykorzystania, czego jednym, raczej nieudanym, przykładem był zorganizowany przez telewizję TVN Narodowy test inteligencji. Faktem jest natomiast, iż w wielu środowiskach miano idoli zyskały osoby, których głównym kapitałem jest ich intelekt, że wystarczy wspomnieć tutaj legendarnego ekscentrycznego i kontrowersyjnego amerykańskiego szachistę Bobby’ego Fischera, czy też dużo bardziej ugładzonego Gariego Kasparowa, który również dzięki swoim pojedynkom z coraz to doskonalszymi superkomputerami zyskał miano ikony popkultury. Niestety niewielu obecnie pamięta, iż sukcesy brydżowe Omara Sharifa uczyniły go nie mniej sławnym, niż jego niezapomniane kreacje aktorskie. Cały czas nieśmiertelną sławą cieszą się geniusze minionych stuleci, którzy również co ciekawe nie stosowali tradycyjnych szkolnych notatek, lecz jak Leonardo da Vinci, byli swego rodzaju prekursorami map myśli. Geniuszy tych, których notatki daleko odbiegały od tradycyjnie przyjętych norm było w przeszłości wielu, można by oczywiście w tym miejscu przytoczyć ich nazwiska, aby ich autorytetem podeprzeć powyżej stawiane tezy, jednak nie zamierzając zepsuć Państwu przyjemności lektury książki Buzanów informację te zataję z tej przyczyny, iż na końcu recenzowanej książki znajduje się zagadka mająca na celu dopasowanie nietypowych notatek do nazwisk ich twórców. Polecając podjęcie tej intelektualnej łamigłówki i zachęcając do zapoznania się z teorią map myśli, jako swego rodzaju formę podsumowania przytoczę jeszcze cztery zasady rozwoju umysłu wg wspomnianego powyżej genialnego humanisty z Vinci:
1. Zgłębiaj naukę sztuki.
2. Zgłębiaj sztukę nauki.
3. Rozwijaj zmysły – zwłaszcza ucz się widzieć.
4. Uświadamiaj sobie, że wszystko jest ze sobą powiązane.

Bartosz Machalica

¹Tony Buzan, Barry Buzan “Mapy Twoich myśli” to lektura obowiązkową dla studentów II roku Wydziału Pedagogicznego WSSE w ramach przedmiotu DYDAKTYKA (przyp. Iwona Krop)